Historie

Al in de middeleeuwen speelde water een hoofdrol in Vianen. Toen de stad rond 1336 stadsrechten kreeg, dienden de muren en grachten niet alleen als verdediging tegen het water, maar ook als machtsmiddel in de strijd tussen Holland en Utrecht. Het middeleeuwse stratenpatroon in het centrum herinnert hier nog altijd aan.

In de 19e eeuw veranderde het landschap definitief. De beroemde, in Vianen woonachtige, waterbouwkundige Jan Blanken ontwierp in 1818 plannen voor het Zederikkanaal (later het Merwedekanaal). De Lek boven Vianen was destijds een berucht, smal vaarwater. Blanken droomde ervan Vianen te laten uitgroeien tot een belangrijke vluchthaven aan de Lek. Voor dit ambitieuze plan liet hij een technisch hoogstandje bouwen: de waaiersluis ‘Wilhelmina’.

Dat water ook een gevaarlijke vijand was, bleek in de herfst van 1824. Na extreem hoge waterstanden stonden de sluisdeuren begin november letterlijk op springen. Het verschil tussen het binnen- en buitenwater was opgelopen tot wel 4,55 meter.

Jan Blanken twijfelde geen moment en trommelde 400 mannen uit de regio op. Dagenlang groeven zij koortsachtig een geul om het water af te voeren, terwijl inwoners de dijken versterkten. Het was een tijd van "pompen of verzuipen", waarin de kiem werd gelegd voor de sterke band tussen de Vianesen en hun waterwegen.

De scheepvaart groeide zo hard dat de Wilhelminasluis al snel te klein werd; schepen langer dan 53 meter pasten simpelweg niet. De roep om een grotere sluis werd een kwestie van economisch overleven voor de regio. Na een spannende politieke strijd werd de wet in 1881 aangenomen. In 1883 startte de bouw van de huidige, grotere sluis. Een gigantische klus waarbij de funderingspalen maar liefst veertien meter lang moesten zijn! De oude Wilhelminasluis werd gesloten en de watergang die achterblijf, werd decennialang een geliefde ligplaats voor woonarken (waaronder de bekende ark Anjo, die in 2004 als laatste vertrok).